Bağırsak hastalıkları için düşük FODMAP Diyeti

Düşük FODMAP diyeti, 2005 yılında Crohn hastalığı ile ilgili yapılan bir çalışmada gündeme gelmiş ve daha sonra yapılan çalışmalar ile İBS ve çölyak dışı gluten duyarlılığı semptomlarının iyileşmesinde de bu diyetin etkili olduğu görülmüştür.

FODMAP, ‘fermente edilebilir oligosakkaritler, disakkaritler, monosakkaritler ve polioller’in baş harflerinin bir araya gelmesiyle oluşan bir terimdir. FODMAP grubu karbonhidratların ince bağırsakta emilimleri yavaş ve bağırsak bakterileri tarafından kolonda fermentasyonları hızlıdır. Bu fermentasyon sonucunda ise kramp, gaz ve şişkinlik meydana gelir. Ayrıca hücre içerisine fazla miktarda su emilmesine neden olduklarından diyare oluşabilmektedir. Bu besinlerin diyette kısıtlanması ile şişkinlik, gaz, ishal ve kabızlık gibi gastrointestinal semptomlar %68-76 oranında azalır.

Düşük FODMAP Diyeti, bir zayıflama diyetinden ziyade gastrointestinal semptomları azaltmaya yönelik bir eliminasyon diyetidir. Bu yüzden diyete başlamadan önce beslenmenizde kısıtlamanın gerekli olup olmadığı ve gerekli ise kısıtlamanın derecesi bir uzman tarafından belirlenmelidir. 

1. Kısıtlayıcı aşama: Bu aşamada yüksek miktarda FODMAP içeren besinlerden kaçınmalı, ılımlı miktarda FODMAP içerenleri kısıtlamalı ve düşük FODMAP içeren besinleri tercih etmelisiniz. Düşük FODMAP grubunda bulunan besinlerden tek öğünde 1 porsiyondan fazla tüketebilir ve genel olarak FODMAP bileşen alımını 5-18 gram olacak şekilde öğünlerinizi planlayabilirsiniz.
   Diyette genellikle tüm FODMAP grupları kısıtlansa da herkesin FODMAP’lere karşı farklı tepki verdiğini bilmelisiniz. Örneğin; sizin FODMAP alımınız fazla olmasına karşın semptomlarınız hafif seyrediyorsa düşük düzeyde kısıtlama sizin için yeterli olabilir. Sıkı uymanız gereken durumlarda ise gıda katkı maddeleri, kafein ve yağ̆ alımı ile öğün büyüklüğü ve öğün düzeni gibi etmenlerin de semptomlarınızı tetikleyebileceğini unutmamalısınız.
2. FODMAP ile yeniden tanışma aşaması: Semptomlarınızda iyileşme, diyetin kısıtlayıcı fazında genellikle 3-4 haftada ortaya çıkar. Düşük FODMAP diyetinde kısıtlanan besinlerin beslenme düzeninize yeniden dahil edilmesi aşaması için ise kısıtlayıcı fazın 2-6 hafta uygulanması gerekir. Bu süre, semptomlarınız ile ilgili yeterli cevap alınmasına göre değişiklik gösterir ve 8 haftaya kadar uzayabilir.
   Bu aşamada beslenme uzmanınız, size iyi gelmeyen besinleri belirlemenize ve miktarlarını takip etmenize yardımcı olmak için bir beslenme günlüğü tutmanızı önerebilir. Aslında tüm bu süreçteki amaç, IBS semptomlarınızı tetikleyen besinleri bulmak ve böylece bunları beslenmenizde sınırlamak veya beslenmenizden çıkarmaktır.

Meyveler: Elma, armut, kayısı, kiraz, böğürtlen, mango, şeftali, nektarin, hurma, erik, karpuz.

Sebzeler: Enginar, kuşkonmaz, pancar, brüksel lahanası, brokoli, karnabahar, lahana, pırasa, bamya, sarımsak, kuru soğan, taze soğan, mantar, bezelye, avokado.

Protein kaynakları: Nohut, mercimek, kuru fasulye, barbunya vb. baklagiller ve kaju.

Tahıllar: Buğday, arpa, çavdar.

Süt ve süt ürünleri: İnek, keçi ve koyun süt/süt ürünleri.

Diğerleri: Bal, yüksek fruktozlu mısır şurubu, fruktoz, yapay tatlandırıcılar (sorbitol, mannitol).

Meyveler: Muz, yaban mersini, kavun, greyfurt, üzüm, ayva, limon, mandalina, portakal, ahududu, çilek, kivi.

Sebzeler: Havuç, patates, kırmızı biber, yeşil biber, Frenk soğanı, salatalık, patlıcan, zencefil, taze fasulye, marul, ıspanak, domates, kabak, kereviz, pazı, mısır, bal kabağı, yer elması.

Protein kaynakları: Yağsız kırmızı etler, derisiz hindi eti, tavuk, balık, kabuklu deniz ürünleri, yumurta, fıstık, ceviz, tofu.

Tahıllar: Glutensiz ekmek ve tahıl ürünleri.

Süt ve süt ürünleri: Tereyağı, pirinç sütü, laktozsuz süt ve süt ürünleri

Diğerleri: Akçaağaç şurubu, sukroz, glukoz.

Düşük FODMAP Diyeti’nin gastrointestinal şikâyetler açısından olumlu sonuçları olmasına rağmen prebiyotik besinleri oldukça az miktarda içermesi bağırsak mikrobiyotasını olumsuz etkiler. Diyetin uzun süre uygulanmasında ise vitamin ve mineral eksiklikleri de oluşabilir. Çünkü; düşük FODMAP diyetinde buğday türevleri, sebze, meyve ve kuru baklagil gibi temel besinler kısıtlandığından posa, kalsiyum, demir, çinko, folat, B ve D vitaminleri ve doğal antioksidan alımınız azalır. Bu yüzden sürecin bir beslenme uzmanı tarafından planlanması ve takibi, semptomlarınızın düzelmesi ve besin ögesi yetersizliğiyle karşılaşmanızın en aza indirgenmesi açısından oldukça önemlidir.